F/A-18 Hornet saldırı ve avcı uçağı, McDonnell Douglas ve Northrop şirketleri tarafından tasarlanmıştır. 1978 yılında ilk uçuşunu gerçekleştirdikten sonra 1982’de üretime girmiştir. Üretim partilerinin tamamlanmasıyla ertesi sene Amerikan Deniz Kuvvetleri envanterine katılmaya başlamıştır. Programın toplam maliyeti 50 milyar dolar seviyesinde olmakta beraber uçakların birim maliyeti 95 milyon dolardır. Günümüzde tasarım ve üretim haklarına sahip olan Boeing firması F/A-18’lerin yenileme çalışmalarını uzun bir süredir yürütmektedir ve en son Advanced Super Hornet modelini üretmiştir.

Vietnam savaşında kullanılan, Amerikan savunma sanayisine savaş tecrübesi sağlamış F-4 Phantom II ve A-7 Corsair II savaş uçaklarının yerini almıştır. Bu uçaklar kullanıma girdikleri dönemden itibaren istenilen etkiyi yakalayamadıkları için F/A-18 Hornet kısa sürede Amerikan Deniz Kuvvetleri içerisinde önemli bir dayanak noktası olmuştur. Başlıca uçak gemilerinden hareket noktalarına intikal eden bu çift motorlu uçaklar aynı zamanda kara üslerinden de havalanabilir.

 

MODELLER VE GENEL TASARIM

Üretiminin ilk gerçekleştiği dönemlerde A/B modelleri hizmete girmiştir. 400 adetlik bir imalattan sonra Eylül 1987’de ABD‘li ordu kaynaklarının talepleri ışığında geliştirilmiş C/D modellerinin üretimi kararlaştırılmıştır. Birçok yenilikçi özelliğe sahip F/A-18 C/D savaş uçakları; geliştirilmiş orta menzilli ABRAAM füzeleriyle Maverick füzelerini atabilmesi ve gece operasyon yeteneği olmasıyla ön plana çıkmaktadır. Bununla beraber bu modellerde hücresel head-up display, gece görüş imkanı sağlayan pilot kaskı, gece operasyon için uyumlu kokpit aygıtları, renkli-hareketli harita ve çok amaçlı bağımsız ekran bulunmaktadır. A ve C modelleri tek pilot, B ve D modelleri ise çift pilot ile komuta edilmektedir.

F/A-18 Hornet tasarımı genel olarak Amerikan modern avcı uçak mimarisini yansıtmaktadır. F-14 ve F-15 gibi diğer savaş uçaklarıyla kıyaslandığında dizayn benzerlikleri mevcuttur. F-16 gibi savaş uçaklarında karşılaşılan ve modernizasyon sürecinde yeni aygıtların eklenebilmesini zorlaştıran tasarım problemlerine karşı F-18 tasarımı yeni sistemlerin entegrasyonunu kolaylaştıracak şekilde yapılmıştır.

TAŞIMA KAPASİTESİ VE MÜHİMMATLAR

Hornetler yakıt deposuyla silah ve elektronik sistemleri taşıyabilmesi için toplamda 8.050 kg ağırlık alabilen 11 istasyon bulundurmaktadır. Sağ ve sol kanat uçlarındaki istasyonlar sidewinder füzeleri, “inboard” olarak adlandırlan kanatların gövdeye yakın istasyonlarına yakıt tankıyla havadan havaya füze ya da havadan karaya mühimmat, “outboard” yani inboard ve kanat ucu arasındaki kalan kısımdaki istasyonlara havadan havaya ya da havadan karaya mühimmatlar yüklenebilir. Bunun haricinde gövdenin merkez hattındaki istasyona yakıt deposu ya da havadan karaya mühimmat yüklenebilir. Bunun dışındaki diğer gövde istasyonlarına da ABRAAM, Sparrow ve elektronik podlar eklenmektedir. Ayrıca operasyon şartlarına göre istasyonlardaki yükler farklılık gösterebilmektedir.

Tamamen hava muharebesi şartlarına göre yüklenmiş bir F/A-18

ABD tarafından üretilen kullanımı standart denilebilecek ve modern bütün mühimmat çeşitleri F/A-18 tarafından atılabilmektedir. Bunlar içerisinde; AIM-9 Sidewinder, AIM-7F Sparrow, AIM-120 ABRAAM, AGM-65 Maverick, AGM-88A HARM, AGM-84 Harpoon, MK82, CBU-87, CBU-89, GBU-12, GBU-24, JDAM ve B61 bulunmaktadır. Bu füzelerin ve akıllı-serbest düşümlü bombaların yanı sıra uçağın burun kısmına yerleştirilmiş 20mm’lik mermi atabilen M61 Vulcan makineli top bulunmaktadır.

Kanada ordusunda bir F/A-18 ve mermi doldurmak üzere çıkarılmış M61 Vulcan

 

MOTOR

F/A-18 C/D modellerinde çift F404-GE-402 model turbofan motoru kullanılmıştır. ABD’li şirket General Electric tarafından üretilen bu motor aynı zamanda Saab Gripen gibi savaş uçaklarında da kullanılmaktadır. Tekil halde 84 Kn itme kuvveti üretebilmesiyle F/A-18’lere uçak gemilerinden kısa mesafede kalkış yapabilmesini sağlar.

F404 turbofan motoru

 

RADAR VE GÖRÜNTÜLEME

F/A-18 Hornet savaş uçaklarının üretilen ilk modellerinde AN/APG-65 radarları bulunmaktaydı. 1992 yılında mevcut radarlar üst model olan AN/APG-73 radarları ile değiştirildi. Bu yenilenen radarlar eskisiyle kıyaslandığında daha hızlı ve daha geniş hafıza kapasitesine sahip işlemciler içermektedir.

Uçak burnunda yer alan AN/APG-73 radarı

2 ve 3 boyutlu görüntü imkanı sağlayan sentetik aralıklı radar teknolojisi sayesinde F/A-18 savaş uçakları özellikle hava muhalefetinin kötü olduğu durumlarda uçak gemilerine rahatlıkla iniş yapabilmektedir.

Raytheon firmasının ürettiği AN/ASQ-228 ATFLIR ve çoklu fonksiyonlu izleme yapabilen SHARP hedefleme podu kullanılmıştır. Amerikan Deniz Piyadeleri’nde kullanılan Hornet’ler ayrıca Northrop Grumman’ın ürettiği 540×512 piksel görüntü sunabilen LITENING gelişmiş hedefleme podu kullanmaktadır.

F/A-18 E/F SUPER HORNET VE SONRASI

Super Hornetler geçmiş model F/A-18’lere göre daha teknolojik ve yeni savaş uçaklarıdır. İlk kez Aralık 1998 yılında ABD ordusuna teslimat gerçekleştirilmiştir. Amerikan Deniz Kuvvetleri’ndeki ilk görevi 2002 yılında USS Abraham Lincoln uçak gemisinde başlamıştır. 2002 senesinde Irak harekatına katılmış ve akıllı mühimmat olan JDAM bombalarını hedeflenen noktalara bırakmıştır.

F/A-18 JDAM bombalarıyla saldırı gerçekleştirirken

 

2003 senesinde teslimatı yapılan Blok 2 modeli yeniden ele alınmış iskelet yapısı, daha az parça içeren ve yüzde 25 büyütülmüş gövde, APG-79 radar, yeni görev bilgisayarı, fiber optik bağlantı teknolojisi ve AN/ASQ-228 ATFLIR hedefleme podu içermektedir.

Boeing firması F-16 gibi diğer savaş uçaklarına da sonradan eklenen pilot kaskına monteli nişangah sistemini eklemiştir. Bununla beraber en son nesil AIM-9X Sidewinder füzeleri uçak sistemine uyumlu hale getirilmiştir.
Amerikan Deniz Kuvvetleri’nin Super Hornetler için IRFT sistemi talep etmesi üzerine Boeing, Lockheed Martin firmasıyla anlaşarak F-15C ve F-16’larda da kullanılan IRST21 sensör sistemininin 2011 yılında entegrasyon çalışmaları başlamış ve 2017 senesinde tamamlanmıştır.

2011 yılının Kasım ayında F/A-18’lerde kullanılan Type 3 gelişmiş görev bilgisayarının, Type 4 ile değiştirilmesi için Amerikan Deniz Kuvvetleri ile Boing arasında kontrat imzalanmıştır. Böylelikle muharebe alanında önemli kontrol yardımı sunan görev bilgisayarı daha gelişmiş hale getirilmesi amaçlanmıştır.

Super Hornetler’de 95Kn’luk F404-GE-402 tubofan motoru yerine yüzde %35 daha fazla itme kuvveti sunan F414-GE-400 motoru kullanılmıştır. İyileştirilmiş yapısal faktörler ve gelişmiş itme kuvveti sayesinde; uçak gemilerinden kalkış için büyük önem arz eden kalkış süresi azaltılırken, tırmanma seviyesi %40 artırılmıştır ve 6.2 tonun üzerinde olan yükleme kapasitesi 8 tonun üzerine çıkartılmıştır. E/F modellerindeki bu gelişmiş taşıma kapasitesi kanatlar üzerine 2 yeni istasyon eklenebilmesinin önünü açarak daha fazla miktarda mühimmat ya da yakıt yüklenebilmesini sağlamaktadır.

Boeing firmasının F/A-18 uçaklarını getirdiği son nokta Advanced Super Hornet modelidir. Prototip modeli üretilen bu son teknoloji model F-35C ile kıyaslanabilir olması nedeniyle Advanced Super Hornetler’in üretimi üzerine tartışma ve yorumlar birçok ABD’li savunma yazarlarının yazılarına konuk olmuştur.

Donald Trump 22 Aralık 2016’da “F-35‘in yüksek maliyeti ve bu maliyetin alıp başını gitmesinden dolayı Boeing firmasına F-35’le mukayese edilebilir bir F-18 Super Hornet’in fiyatını sordum.” demesinden sonra konuyla ilgili tartışmalar alevlenmiş ve nihayetinde 2017 Temmuz ayında Amerikan Deniz Kuvvetleriyle Boeing arasında 265 milyon dolarlık bir anlaşma gerçekleşmiştir.

F/A-18 Advanced Super Hornet

Henüz F-35C’nin üretiminin durmasıyla ilgili bir durum söz konusu olmamakla beraber Amerikan ordusunda halihazırda güncelleştirilmeye hazır 545 F/A-18 bulunması ve yalnızca 2 adet F-35C’nin teslim edilmiş olması açısında bazı Amerikalı savunma yazarları F-35C’lerin üretiminin durdurulma ihtimali üzerinde durmakta. Lockheed Martin yöneticileri ise daha fazla üretip işi daha iyi öğrendikçe üretim maliyetinin düşeceğini ifade ediyor. Bu konuda büyük ihtimalle yine söz sahibi savunma alanına ayrılan ekonomi politikalarıyla ilk baştan beri gündeme gelen Donald Trump olacaktır.

Peki iyileştirilmiş F/A-18’ler F-35C’lerin üretim kısıtlamasına ya da durdurulmasına neden olabilir mi?

Yazının ilerleyen kısmında Advanced Super Hornet’lerin özelliklerinde de yer aldığı gibi bu uçaklar bazı yönlerden F-35’lerden daha iyi sonuçlar verebiliyor ancak üretimi durdurma fikrini benimsemek biraz marjinal olacaktır. Bu konuyla ilgili teknik olarak söylenebilecek en kritik özellik radar görünürlülüğü üzerinedir. F-35 savaş uçakları çok düşük radar görüntüsü verirken aynı şeyi F/A-18 için söyleyebilmek mümkün değildir. Operasyonel kabiliyeti fazlasıyla etki eden radarlarda gizlenebilme yeteneği karşılaştırıldığında F/A-18’ler F-35C’lerin çok gerisinde kalıyor. Boeing ne kadar bu uçakların radarlardaki görünürlülüğü düşürebileceğini ifade etsede F-35C’leri bu konuda yakalayamayacaktır. Ancak şunuda belirtmek gerekir ki; hiçbir uçak sahip olduğu gizlenme yeteneğini sonsuza dek sürdüremez. Karşıt teknoloji olarak geliştirilen radarlar 5-10 sene içerisinde F-35’leri görünür hale getirecektir.

F/A-18 Super Hornet’lerin geliştirme çalışmaları 2013 yılında Boeing tarafından başlatılmıştır. Advanced Super Hornet olarak adlandırılacak bu yeni Hornet’lerin halihazırda 2040 yılına kadar olan hizmet ömrünü uzatmak ve uçağın radardaki gizliliğini artırmak modernizasyonun ana amaçlarından olmuştur.

“Center fuselage” olarak adlandırılan uçaklardaki ana gövdenin temsil edildiği kısımlara F-22 ve F-35’lerde olduğu gibi taşınabilir mühimmat kapasitesi oluşturulmuştur. 4 istasyondan oluşan bu ekstra mühimmat alanı içerisine 2’şer adet olmak üzere AIM-120 AMRAAM füzesi ile AGM-154 ya da türevi bomba eklenebilmektedir.

F-16 Block 50/52+ gibi modernize edilmiş bazı diğer savaş uçaklarında kullanılan conformal fuel tank(CFT) yeni F/A-18’lerde de kullanılmıştır. Standart kanat depolarının aksine uçağın keskin tasarımını bozmaması sebebiyle radarlardaki görünürlülüğü düşürdüğü gibi aerodinamik kayıbı da azaltmaktadır. CFT’ler ayrıca operasyonel menzilin 627 km’den 820 km’ye çıkmasına katkıda bulunmuştur.

Kokpit içerisinde güncel sistemler takip edilerek standart kokpit ekranları ve kalabalık düğmelerin yerine dokunmatik teknolojiye sahip geniş bir ekran eklenmiştir.

 

F414 motoru üzerinde bazı iyileştirmeler yapılarak daha iyi bir itiş gücü sağlayan motorlar yeni F/A-18 üzerinde yer bulmuştur. Halihazırda yüksek bir itiş gücüne sahip bu uçaklar gelecek yıllardaki güç taleplerini karşılayabilecek teknolojiye sahiptir.

SONUÇ

1982’den bu yana kullanımda olan F/A-18 savaş uçakları başlıca görev yaptığı Amerikan Deniz Kuvvetleri’nde ve ihracatının yapıldığı 7 farklı ülkenin ordusunda görevini devam ettirmektedir. Yeniliklere açık başarılı tasarımı sayesinde birçok büyük modernizasyonlara tabi tutulmuş ve güncel teknolojileri üzerinde barındırarak SU-33 gibi karşıt teknolojilerle rekabet etmeyi sürdürmektedir. Bu anlamda kendisinden yıllar sonra tasarlanan F-35’lere dahi alternatif olmayı başarmış ve yeni yatırımlara açık kalabilmiştir.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir